महाराष्ट्राच्या इतिहासातील अभिमान मानल्या जाणाऱ्या शिवकालीन दुर्गरचनांना आता जागतिक स्तरावर अधिकृत मान्यता मिळाली आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात उभारण्यात आलेल्या आणि सामरिक दृष्ट्या महत्त्वपूर्ण ठरलेल्या 12 किल्ल्यांचा समावेश जागतिक वारसा यादीत करण्यात आला असून, त्यामुळे राज्याच्या ऐतिहासिक वारशाला नवी ओळख मिळाली आहे.
या मानांकनासंदर्भातील अधिकृत प्रमाणपत्र स्वीकारण्यासाठी राज्याचे सांस्कृतिक कार्य व माहिती तंत्रज्ञान मंत्री आशिष शेलार यांनी फ्रान्समधील युनेस्कोच्या कार्यालयाला भेट दिली. या शिष्टमंडळाच्या उपस्थितीत महाराष्ट्राच्या दुर्गसंस्कृतीचा गौरव करणारा हा महत्त्वाचा टप्पा औपचारिकरित्या पूर्ण झाला.
या दौऱ्यादरम्यान शिष्टमंडळाने युनेस्को मुख्यालयात उभारलेल्या भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुतळ्यास अभिवादन करून पुष्पहार अर्पण केला. भारतीय सामाजिक आणि बौद्धिक वारशाचा सन्मान व्यक्त करण्याचा हा एक महत्त्वाचा क्षण ठरला.
दीड वर्षांहून अधिक काळ चाललेल्या तांत्रिक आणि प्रशासकीय प्रक्रियेनंतर, 11 जुलै 2025 रोजी झालेल्या युनेस्कोच्या 47 व्या अधिवेशनात ‘मराठा मिलिटरी लँडस्केप्स ऑफ इंडिया’ या नावाने या किल्ल्यांचा जागतिक वारसा यादीत अधिकृत समावेश करण्यात आला. या निर्णयामुळे मराठा साम्राज्याच्या लष्करी आणि स्थापत्य कौशल्याला जागतिक स्तरावर मान्यता मिळाली आहे.
यामुळे पर्यटन क्षेत्राला चालना मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. किल्ले, दुर्गसंस्कृती, आणि शिवकालीन इतिहास जाणून घेण्यासाठी देश-विदेशातील पर्यटकांची संख्या वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही या निर्णयाचा सकारात्मक फायदा होईल, असे मानले जाते.
इतिहास अभ्यासकांच्या मते, ही केवळ मान्यता नसून मराठा वारशाच्या संवर्धनासाठी महत्त्वाचा टप्पा आहे. पुढील काळात या किल्ल्यांच्या जतन, संवर्धन आणि पर्यटन विकासावर अधिक भर दिला जाणार असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
या ऐतिहासिक क्षणाचा औपचारिक स्वीकार फ्रान्सची राजधानी Paris येथे करण्यात आला, ज्यामुळे महाराष्ट्राच्या दुर्गवैभवाला जागतिक स्तरावर नवी ओळख प्राप्त झाली आहे.
