महाशिवरात्री हा हिंदू धर्मातील अत्यंत महत्त्वाचा उत्सव असून तो भगवान शिवाच्या आराधनेला समर्पित आहे. या दिवशी संपूर्ण वातावरणात शिवतत्त्वाची ऊर्जा इतर दिवसांच्या तुलनेत अधिक सक्रिय असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे या दिवशी भक्तिभावाने पूजा, उपवास आणि नामस्मरण केल्यास आध्यात्मिक लाभ अधिक प्रमाणात मिळतो.
धार्मिक मान्यतेनुसार, वर्षातून एकदा अशी रात्र येते जेव्हा भगवान शिव विश्रांती घेतात आणि त्या पवित्र काळालाच महाशिवरात्री म्हणून साजरा केले जाते. पृथ्वीवरील कालमान आणि देवतांच्या कालमानातील फरकामुळे ही रात्र पृथ्वीवर वर्षातून एकदाच येते.
भारतातील अनेक भागांत महाशिवरात्री फाल्गुन महिन्यातील कृष्ण पक्षातील चतुर्दशी तिथीला साजरी केली जाते. २०२६ साली हा उत्सव १५ फेब्रुवारी रोजी साजरा होणार आहे. या दिवशी मंदिरांमध्ये रात्रभर अभिषेक, भजन, कीर्तन आणि नामस्मरणाचा कार्यक्रम असतो.
शिवपूजा आणि नामजपाचे महत्त्व
महाशिवरात्रीच्या दिवशी ‘ॐ नमः शिवाय’ या मंत्राचा जप मोठ्या प्रमाणात केला जातो. भावपूर्वक जप केल्याने मन शुद्ध होते आणि नकारात्मक शक्तींमधून संरक्षण मिळते, असे श्रद्धाळू मानतात. शिवभक्त या दिवशी उपवास, रुद्राभिषेक आणि विशेष पूजा करतात.
शिवलिंग दर्शनाची योग्य पद्धत – शृंगदर्शन
धर्मशास्त्रानुसार शिवलिंगाचे दर्शन नंदीच्या शिंगांच्या मधून घेतल्यास त्याला ‘शृंगदर्शन’ म्हणतात. दर्शन करताना नंदीच्या उजव्या बाजूस बसून किंवा उभे राहून, डावा हात नंदीच्या शरीरावर ठेवावा. उजव्या हाताची तर्जनी आणि अंगठा नंदीच्या दोन शिंगांवर ठेवून त्या मधील जागेतून शिवलिंगाचे दर्शन घ्यावे. ही पद्धत भक्तासाठी अधिक शुभ मानली जाते.
शिवलिंग प्रदक्षिणेची योग्य पद्धत
शिवपिंडीभोवती प्रदक्षिणा घालताना विशेष नियम पाळले जातात. शिवलिंगासमोर उभे राहून प्रदक्षिणा घड्याळाच्या दिशेने सुरू करावी. अभिषेकाचे पाणी ज्या दिशेने वाहते त्या पन्हाळीला ओलांडू नये. त्या टप्प्यावर परत फिरून पुन्हा मूळ स्थानावर यावे. अशा प्रकारे अर्धप्रदक्षिणा पूर्ण होते.
शाळुंकेच्या स्रोतामधून शक्तीचा प्रवाह होत असल्याने सामान्य भक्तांनी वारंवार त्या ठिकाणावरून जाणे टाळावे असे मानले जाते. मात्र घरातील किंवा स्वयंभू शिवलिंगासाठी हा नियम लागू होत नाही.
भक्तांसाठी संदेश
महाशिवरात्री ही केवळ उत्सव नसून मन, शरीर आणि आत्म्याला शुद्ध करणारा आध्यात्मिक अनुभव मानला जातो. भक्तिभाव, संयम आणि श्रद्धेने केलेली शिवआराधना जीवनात सकारात्मक ऊर्जा निर्माण करते.
या महाशिवरात्रीला भक्तांनी शिवनामाचा जप करून आणि योग्य विधीने पूजा करून भगवान शिवाची कृपा प्राप्त करावी, असे आवाहन धार्मिक जाणकार करतात.
संदर्भ – सनातन संस्था संकेतस्थळ
