मराठा साम्राज्याच्या इतिहासात अद्वितीय धैर्य, शौर्य आणि पराक्रमाचे प्रतीक म्हणून ओळखले जाणारे छत्रपती संभाजी महाराज यांचा बलिदान दिन आज (11 March) मोठ्या आदराने आणि कृतज्ञतेने स्मरण केला जातो. स्वराज्याच्या रक्षणासाठी त्यांनी दिलेले सर्वोच्च बलिदान भारतीय इतिहासातील एक प्रेरणादायी अध्याय मानला जातो.
छत्रपती शिवाजी महाराजांचे ज्येष्ठ पुत्र असलेले संभाजी महाराज यांनी अत्यंत कठीण परिस्थितीत स्वराज्याची धुरा सांभाळली. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी मुघल साम्राज्याच्या प्रचंड दबावाला तोंड देत स्वराज्याचे रक्षण केले. त्यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा साम्राज्याने अनेक लढायांमध्ये पराक्रम दाखवला.
संभाजी महाराज यांची ओळख केवळ एक योद्धा म्हणूनच नव्हे, तर विद्वान आणि दूरदृष्टी असलेले शासक म्हणूनही होती. त्यांना अनेक भाषांचे ज्ञान होते आणि त्यांनी साहित्य व संस्कृतीच्या जतनासाठीही महत्त्वाचे कार्य केले.
इतिहासात १६८९ साली त्यांना मुघल बादशाह औरंगजेबाच्या सैन्याने पकडले. अत्यंत अमानुष छळ सहन करूनही त्यांनी स्वराज्याचा आणि धर्माचा त्याग करण्यास नकार दिला. अखेर त्यांनी आपल्या प्राणांचे बलिदान देत स्वाभिमान आणि स्वराज्याच्या मूल्यांचे रक्षण केले.
छत्रपती संभाजी महाराज बलिदान दिन हा केवळ एक स्मरणदिन नाही, तर स्वराज्य, स्वाभिमान आणि धैर्याची प्रेरणा देणारा दिवस आहे. महाराष्ट्रासह देशभरातील नागरिक, विविध सामाजिक संस्था आणि इतिहासप्रेमी आजच्या दिवशी त्यांच्या पवित्र स्मृतींना विनम्र अभिवादन करतात.
त्यांच्या बलिदानातून पुढील पिढ्यांना स्वराज्याची जपणूक, देशभक्ती आणि अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याची प्रेरणा मिळत राहील. छत्रपती संभाजी महाराज यांचे जीवन आणि कार्य आजही प्रत्येक मराठी माणसासाठी अभिमानाचा विषय आहे.
