राज्यातील पाणीटंचाई कमी करण्यासाठी आणि जलसाठा वाढविण्यासाठी राबविण्यात येणाऱ्या ‘गाळमुक्त धरण गाळयुक्त शिवार 2.0’ (Galmukt Dharan Galyukt Shivar 2.0) या उपक्रमाला राज्यभरातून उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळत आहे. जलसंधारणाच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरलेल्या या मोहिमेमुळे अनेक जलसाठ्यांची क्षमता लक्षणीयरीत्या वाढली आहे.
मोठ्या प्रमाणावर गाळ उपसा; जलसाठा वाढला
या योजनेच्या दुसऱ्या टप्प्यात राज्यातील विविध भागांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गाळ काढण्याचे काम सुरू आहे. आतापर्यंत सुमारे ३४ जिल्ह्यांमधील ३,२६८ जलसाठ्यांमधून ७.७३ कोटी घनमीटर गाळ उपसण्यात आला आहे. या प्रक्रियेमुळे जलाशयांची साठवण क्षमता वाढून अंदाजे ७७ लाख पाण्याच्या टँकरइतका अतिरिक्त पाणी साठा उपलब्ध झाला आहे.
https://twitter.com/MahaDGIPR/status/2034640824743637200
लाखो नागरिक आणि शेतकऱ्यांना फायदा
या उपक्रमाचा थेट फायदा राज्यातील ११ हजार ५८३ गावांतील सुमारे १ कोटी ३९ लाख नागरिकांना झाला आहे. पाण्याची उपलब्धता वाढल्यामुळे ग्रामीण भागातील जीवनमानात सुधारणा होत असल्याचे दिसून येते.
याचबरोबर, सुमारे ६९ हजार शेतकऱ्यांनी गाळ आपल्या शेतात नेऊन मातीची सुपीकता वाढवली आहे. विशेष म्हणजे, या लाभार्थ्यांपैकी ९१ टक्के शेतकरी हे वंचित घटकांतील आहेत, ज्यामुळे सामाजिकदृष्ट्या देखील या योजनेचे महत्त्व अधोरेखित होते.
जलसंधारण आणि शेतीला दुहेरी फायदा
‘गाळमुक्त धरण गाळयुक्त शिवार 2.0’ या उपक्रमामुळे एकीकडे जलसाठा वाढत आहे, तर दुसरीकडे शेतकऱ्यांना सुपीक गाळ मिळाल्याने शेती उत्पादनात वाढ होण्यास मदत होत आहे. त्यामुळे ही योजना जलसंधारण आणि कृषी विकास यांचा समतोल साधणारी ठरत आहे.
राज्याच्या जलसुरक्षेसाठी महत्त्वाचा टप्पा
महाराष्ट्रातील बदलत्या हवामान परिस्थिती आणि पाणीटंचाईच्या पार्श्वभूमीवर हा उपक्रम अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे. जलसाठ्यांची क्षमता वाढवून दीर्घकालीन जलव्यवस्थापनाला चालना देण्याचे काम या योजनेद्वारे प्रभावीपणे केले जात आहे.
राज्य सरकारच्या या प्रयत्नांमुळे ‘गाळमुक्त धरण गाळयुक्त शिवार 2.0’ ही योजना केवळ जलसंधारणापुरती मर्यादित न राहता ग्रामीण विकास आणि शेतकऱ्यांच्या आर्थिक उन्नतीसाठीही उपयुक्त ठरत आहे.
