भारतामध्ये दरवर्षी 29 जून रोजी राष्ट्रीय सांख्यिकी दिन (National Statistics Day) साजरा केला जातो. हा दिवस भारतीय सांख्यिकी क्षेत्रातील महान शास्त्रज्ञ आणि ‘भारतीय सांख्यिकीचे जनक’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या प्रा. प्रशांत चंद्र महालनोबिस यांच्या जयंतीनिमित्त पाळला जातो.
राष्ट्रीय सांख्यिकी दिनाचा मुख्य उद्देश नागरिकांमध्ये सांख्यिकी विज्ञानाविषयी जागरूकता निर्माण करणे तसेच देशाच्या विकासासाठी अचूक माहिती, आकडेवारी आणि डेटा यांचे महत्त्व अधोरेखित करणे हा आहे. शासन, उद्योग, शिक्षण, आरोग्य आणि आर्थिक क्षेत्रांमध्ये घेतले जाणारे अनेक महत्त्वाचे निर्णय विश्वासार्ह आकडेवारीवर आधारित असतात.
प्रा. प्रशांत चंद्र महालनोबिस यांनी भारतातील आधुनिक सांख्यिकी व्यवस्थेच्या विकासात मोलाचे योगदान दिले. त्यांच्या संशोधनामुळे आणि कार्यामुळे देशात डेटा संकलन, विश्लेषण आणि नियोजन प्रक्रियेला वैज्ञानिक आधार मिळाला. सामाजिक आणि आर्थिक विकासाच्या धोरणांची आखणी करताना सांख्यिकीचा प्रभावी वापर करण्याची दिशा त्यांनी दाखवून दिली.
आजच्या डिजिटल युगात डेटा हा विकासाचा महत्त्वाचा पाया मानला जातो. लोकसंख्या, शिक्षण, रोजगार, कृषी, आरोग्य आणि पायाभूत सुविधा यांसारख्या विविध क्षेत्रांतील माहितीचे विश्लेषण करून सरकार आणि धोरणकर्ते अधिक प्रभावी निर्णय घेऊ शकतात. त्यामुळे डेटा-आधारित निर्णयप्रक्रिया (Data-Driven Decision Making) आणि सांख्यिकीचे महत्त्व दिवसेंदिवस वाढत आहे.
राष्ट्रीय सांख्यिकी दिनाच्या निमित्ताने विविध शैक्षणिक संस्था, संशोधन केंद्रे आणि सरकारी विभागांकडून परिसंवाद, कार्यशाळा आणि जनजागृती कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना आणि नागरिकांना सांख्यिकी विज्ञानाची उपयुक्तता समजावून सांगितली जाते.
देशाच्या सर्वांगीण विकासासाठी अचूक डेटा, वैज्ञानिक विश्लेषण आणि प्रभावी नियोजन आवश्यक आहे. राष्ट्रीय सांख्यिकी दिन हा केवळ एका महान शास्त्रज्ञाला आदरांजली वाहण्याचा दिवस नसून, माहिती आणि आकडेवारीच्या आधारे अधिक सक्षम आणि प्रगत भारत घडविण्याच्या संकल्पनेलाही बळ देणारा दिवस आहे.
