भारतामध्ये जनगणना 2027 अंतर्गत घरांची मोजणी (House Listing Operation) करण्याच्या प्रक्रियेला आजपासून औपचारिक सुरुवात झाली आहे. केंद्रीय गृह मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, या मोहिमेचा पहिला टप्पा देशातील काही निवडक राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये राबवण्यात येत आहे.
या टप्प्यात कर्नाटक, गोवा, मिझोरम, सिक्कीम, ओडिशा, अंडमान-निकोबार बेटे आणि लक्षद्वीप यांसह राष्ट्रीय राजधानी दिल्लीतील एनडीएमसी आणि दिल्ली कॅन्टोनमेंट भागांचा समावेश आहे. ही मोहीम 15 मे 2026 पर्यंत चालणार असून या कालावधीत प्रशिक्षित गणनाकर्मी घराघरांत जाऊन आवश्यक माहिती संकलित करणार आहेत.
यावेळी जनगणनेत प्रथमच डिजिटल स्व-गणना (Self Enumeration) सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. या उपक्रमाला नागरिकांकडून सकारात्मक आणि उत्साहवर्धक प्रतिसाद मिळत आहे. आतापर्यंत सुमारे 12 लाख कुटुंबांनी अधिकृत पोर्टलद्वारे स्वतःची माहिती ऑनलाइन यशस्वीरित्या नोंदवली आहे.
ही स्व-गणना सुविधा क्षेत्रीय गणना सुरू होण्यापूर्वीच नागरिकांसाठी उपलब्ध करून देण्यात आली होती. यामुळे नागरिकांना सुरक्षित आणि सोप्या डिजिटल माध्यमातून आपली माहिती सादर करण्याची संधी मिळाली. जनगणना प्रक्रियेच्या डिजिटायझेशनकडे टाकलेले हे महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे, ज्यामुळे पारदर्शकता, अचूकता आणि सहभाग वाढण्यास मदत होत आहे.
ज्या नागरिकांनी स्व-गणना पूर्ण केली आहे, त्यांना त्यांची स्व-गणना आयडी (SE ID) तयार ठेवण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. गणनाकर्मी भेट देताना ही आयडी दाखवणे आवश्यक राहील.
दरम्यान, ज्या कुटुंबांनी स्व-गणना पर्यायाचा वापर केलेला नाही, त्यांची माहिती पारंपरिक पद्धतीने घरभेटीद्वारे गोळा करण्यात येणार आहे.
विशेष म्हणजे, यंदाची जनगणना डिजिटल आणि पारंपरिक या दोन्ही पद्धतींच्या मिश्रणातून केली जात आहे. गणनाकर्मी फील्ड व्हिजिटदरम्यान विशेष मोबाईल अॅपचा वापर करून माहिती संकलित करतील. त्यामुळे डेटा अधिक अचूक, जलद आणि सुरक्षित पद्धतीने प्रक्रिया केला जाईल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला आहे.
जनगणना 2027 ही देशातील लोकसंख्या, निवासस्थिती आणि सामाजिक-आर्थिक माहिती संकलित करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे यंदाची जनगणना अधिक आधुनिक आणि कार्यक्षम ठरण्याची अपेक्षा आहे.
