मुंबई : महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने (एसटी) आपल्या सेवेत आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञानाचा अधिक व्यापक वापर करण्याचा निर्णय घेतला असून प्रवाशांच्या सोयीसाठी आणि व्यवहारातील पारदर्शकता वाढवण्यासाठी ‘नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड’ (NCMC) प्रणाली लागू करण्यात येत आहे. परिवहन मंत्री तसेच एसटी महामंडळाचे अध्यक्ष प्रताप सरनाईक यांनी ही माहिती दिली.
एसटी प्रवासातील रोख व्यवहार कमी करून डिजिटल आणि सोयीस्कर प्रणाली उपलब्ध करून देणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. या कार्डमुळे सवलतींची अचूक नोंद, प्रवास व्यवहारातील पारदर्शकता आणि सुलभ पेमेंट व्यवस्था एकाच प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध होणार आहे. परिणामी, विविध सामाजिक योजनांअंतर्गत मिळणाऱ्या सवलतींसाठी NCMC स्मार्ट कार्ड वापरणे आता अनिवार्य होणार आहे.
या डिजिटल उपक्रमासाठी एसटी महामंडळाने ईबिक्स टेक्नोलॉजिस लिमिटेड आणि NSDL पेमेंट्स बँक यांच्यासोबत करार केला आहे. लवकरच राज्यातील सर्व बस आगारांमध्ये प्रवाशांसाठी कार्ड नोंदणी प्रक्रिया सुरू केली जाणार आहे.
कोणाला मिळणार NCMC स्मार्ट कार्ड?
या नव्या व्यवस्थेत समाजातील विविध घटकांचा समावेश करण्यात आला आहे.
• विद्यार्थी वर्ग – शालेय व तांत्रिक शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना त्यांच्या ‘सरल’ आयडीशी संलग्न कार्ड उपलब्ध होईल.
• ज्येष्ठ नागरिक आणि महिला प्रवासी – अमृत ज्येष्ठ नागरिक, इतर ज्येष्ठ नागरिक तसेच महिला प्रवाशांना आधार लिंक केलेले कार्ड दिले जाईल.
• दिव्यांग प्रवासी – UDID क्रमांक जोडून विशेष सवलती व सुविधा असलेले कार्ड जारी होईल.
• स्वातंत्र्यसैनिक, पत्रकार आणि पुरस्कार विजेते – विभागीय कार्यालयांमार्फत पात्र लाभार्थ्यांना कार्ड वितरण करण्यात येईल.
स्मार्ट कार्डची प्रमुख वैशिष्ट्ये
- कार्ड शुल्क – नवीन कार्डासाठी १९९ रुपये (GST सहित) शुल्क आकारले जाईल. जुन्या स्मार्ट कार्डचा परतावा दिल्यास नवीन कार्ड १४९ रुपयांत उपलब्ध होईल.
- डिजिटल वॉलेट सुविधा – किमान १०० रुपयांपासून रिचार्ज करता येईल आणि पुढील रक्कम ५० रुपयांच्या पटीत भरता येईल.
- रिचार्ज पर्याय – ETIM मशीन, अधिकृत संकेतस्थळ, मोबाईल ॲप किंवा नियुक्त एजंटद्वारे सहज रिचार्ज सुविधा उपलब्ध असेल.
- नोंदणीसाठी विस्तृत नेटवर्क – ज्येष्ठ नागरिक व महिलांना सुलभ सेवा मिळावी यासाठी राज्यभरात ३००० पेक्षा अधिक अधिकृत एजंट नियुक्त करण्यात आले आहेत.
- ग्रामीण भागालाही दिलासा – बसस्थानकांवरच कार्ड नोंदणीची सुविधा उपलब्ध होणार असल्याने ग्रामीण प्रवाशांनाही सोयीस्कर सेवा मिळणार आहे.
डिजिटल एसटी प्रवासाची नवी दिशा
एसटी महामंडळाच्या या निर्णयामुळे पारंपरिक तिकीट प्रणालीत मोठा बदल घडणार आहे. सुट्ट्या पैशांची अडचण, रोख व्यवहारातील गैरसोय आणि सवलतींच्या नोंदीतील अडचणी आता कमी होण्याची अपेक्षा आहे. एका स्मार्ट कार्डद्वारे सुरक्षित, पारदर्शक आणि सुलभ प्रवासाचा अनुभव देण्याचा उद्देश या योजनेमागे आहे.
परिवहन मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी सांगितले की, एसटी प्रवासाला डिजिटल बळ देणे म्हणजे प्रवाशांच्या विश्वासाला आधुनिकतेची जोड देणे होय. आगामी काळात प्रवाशांना अधिक स्मार्ट आणि सोयीस्कर सेवा देण्यासाठी अशा तांत्रिक सुधारणा सुरूच राहतील.
यामुळे महाराष्ट्रातील सार्वजनिक बस प्रवास नव्या डिजिटल युगात प्रवेश करत असून, प्रवाशांसाठी हा बदल अधिक सोयीचा आणि सुरक्षित ठरणार आहे.
