हनुमंताचे जीवन हे पूर्णतः प्रभु श्रीरामांच्या सेवेसाठी समर्पित होते. त्याला स्वतःसाठी काहीच हवे नव्हते — ना वैभव, ना सत्ता, ना प्रसिद्धी. त्याच्या हृदयात एकच तळमळ होती — केवळ श्रीरामांची सेवा आणि त्यांचे दास्य.
स्वतः प्रभु श्रीरामांनीही याबाबत स्पष्ट सांगितले आहे:
“सुग्रीव आणि बिभीषण यांना सिंहासनाची इच्छा होती, म्हणून त्यांनी माझे साहाय्य केले. परंतु हनुमंताचा हेतू वेगळाच होता — त्याच्या सेवेमागे कुठलाही स्वार्थ नव्हता. त्याचे संपूर्ण जीवन ‘रामदास्य’ या एकाच भावनेत न्हालेलं होतं.”
अत्यंत बलशाली, असंख्य सद्गुणांचा भंडार, नम्रतेचा साक्षात् मूर्तिमंत स्वरूप असलेल्या हनुमंताला सहजपणे राजा किंवा सम्राट होता आले असते. पण त्याने ते वैभव नाकारले. श्रीरामांच्या चरणी स्वतःला समर्पित करत, त्याने त्यांचे दास्य स्वीकारले. कारण त्याचं हृदय केवळ प्रभु श्रीरामांसाठी धडधडत होतं — श्रीरामच त्याचा ‘प्राण’ होते.
इतकी निस्सीम भक्ती असलेल्या हनुमंताला, साक्षात् विष्णूच्या अवताराने — श्रीरामांनी — मोक्ष देऊ इच्छितला. पण हनुमंताने तोही स्वीकारला नाही. युगानुयुगे तो प्रभु श्रीरामांचा दास म्हणून राहण्याचा निर्धार केला.
हनुमंताची दास्यभक्ती ही परमोच्च, अवर्णनीय आणि अनाकलनीय आहे. आजही, सहस्रावधी वर्षांनंतर, श्रीरामांप्रमाणेच हनुमंतालाही लोकांच्या हृदयात अत्यंत पूज्यस्थान लाभले आहे.
