संस्कृत ही केवळ संवादाची भाषा नसून भारताच्या सांस्कृतिक आणि वैचारिक परंपरेचे मूळ आहे. आजही तिचे महत्त्व कायम असून ती भारतीय ओळखीचा अविभाज्य भाग आहे. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत Mohan Bhagwat यांनी असे मत व्यक्त केले की, भारताला खऱ्या अर्थाने समजून घ्यायचे असेल तर संस्कृतचे ज्ञान आवश्यक आहे.
ते Sanskrit Bharati या संस्थेच्या मध्यवर्ती कार्यालयाच्या उद्घाटन सोहळ्यात बोलत होते. संस्कृतला पुन्हा दैनंदिन जीवनात आणण्याचा आणि तिचा वापर वाढवण्याचा या संस्थेचा उद्देश आहे.
संस्कृत शिकणे का आवश्यक?
डॉ. भागवत यांनी स्पष्ट केले की, भारतीयांनी आपली कर्तव्ये पूर्ण करण्यासाठी प्रथम देशाची ओळख समजून घेतली पाहिजे. आणि भारत समजून घेण्यासाठी संस्कृत ही किल्ली आहे. कारण या भाषेतच भारताची प्राचीन ज्ञानपरंपरा, विचारसरणी आणि जीवनपद्धती साठवलेली आहे.
भाषा शिकण्यामागचे वास्तव
भाषा शिकणे कठीण वाटण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे तिचा दैनंदिन वापर कमी असणे. भागवत यांनी आपल्या बालपणीच्या अनुभवाचा उल्लेख करत सांगितले की, शाळेत संस्कृत शिकताना ती अवघड वाटत होती. श्लोक पाठांतरामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये भीती निर्माण होते. परंतु घरच्या वातावरणात तेच श्लोक सहज ऐकू आले, तेव्हा ती भाषा सोपी वाटू लागली.
यावरून त्यांनी निष्कर्ष काढला की, कोणतीही भाषा शिकण्यासाठी पुस्तकांपेक्षा वातावरण अधिक महत्त्वाचे असते.
संवादातून भाषा शिकणे अधिक प्रभावी
भाषा आत्मसात करण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे संवाद. सतत ऐकणे, बोलणे आणि त्या भाषेचा वापर करणे यामुळे ती सहज शिकता येते. भागवत यांनी सांगितले की, देशभर प्रवास करताना वेगवेगळ्या भाषांतील सर्व शब्द समजत नसले, तरी भावार्थ समजतो. हेच भाषा शिकण्याचे खरे तत्त्व आहे.
भाषिक वातावरणाचे महत्त्व
भाषा शिकण्यासाठी त्या भाषेचा वापर करणाऱ्या लोकांमध्ये मिसळणे अत्यंत गरजेचे आहे. त्यांच्यासोबत संवाद साधल्याने आणि नियमित वापर केल्याने भाषा नैसर्गिकरित्या आत्मसात होते. त्यामुळे संस्कृतला जिवंत ठेवण्यासाठी ती दैनंदिन व्यवहारात आणणे आवश्यक आहे.
